Wolne Forum Gdańsk Strona Główna Wolne Forum Gdańsk
Forum miłośników Gdańska i Pomorza

FAQFAQ  SzukajSzukaj  UżytkownicyUżytkownicy  GrupyGrupy
RejestracjaRejestracja  ZalogujZaloguj

Poprzedni temat «» Następny temat
Bytonia
Autor Wiadomość
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2013-12-25, 10:30   Bytonia

BYTONIA

Nazwa zapewne dzierżawcza zniemczona, choć niektórzy twierdzą, że pochodzi od imienia Bieta, tj. Elżbieta. Są i tacy, którzy ją wyprowadzają od starosłowiańskiego słowa: toń, tj. niezbadana, zdradliwa woda /topiel/.


Nazwa brzmiała: niemiecka - Bitonia, Bietonna /1789 r./, Bietonia /1879 r./, hitlerowska - Brigittenhof /1942 r./ i Bietonia /1944 r./.



Położenie. Bytonia leży 120 - 136 m n.p.m. Wieś o zabudowie zwartej z peryferyjnym rozproszeniem rozprzestrzenia się po obu stronach autostrady Starogard Gd. - Czersk – Chojnice i po obu brzegach, kiedyś moczarowatych, niewielkiego dopływu rzeczki Piesienicy. Legenda dodaje, że kiedyś trzeba było przechodzić w bród przez tonie, tj. przez moczarowate wody tego strumienia. Na południe i zachód od wsi ciągną się lasy, stanowiące część Borów Tucholskich.

Do wsi należą osiedla: Chojniak, Kiwut /Kiwit? - wygląda zewnętrznie na nazwę niemiecką, utworzoną od nazwy ptaka Kiwits/, Przeszluga /jest to chyba fonetyczne spolszczenie jakiegoś wyrazu niemieckiego z rdzeniem Schlagen - bić, prawdopodobnie jest to pierwotna nazwa jakiegoś wyrębu leśnego/ i Wygryz.

Miejscowość zajmuje obszar 634 ha /1960 r./. W 1885 roku rozprzestrzeniała się na 759 ha, a w 1931 roku - 742 ha.



Dzieje. W dokumentach pisanych Bytonia występuje w XV w., choć osadnictwem była objęta znacznie wcześniej. Została całkowicie zniszczona w wojnie trzynastoletniej /1454 - 1466/. W II połowie XVI w. była własnością królewską /40 łanów/, przynależną do starostwa w Borzechowie. Pod względem sądowym, skarbowym i sejmikowym należała wtedy do powiatu tczewskiego.

W 1682 roku Bytonia liczyła 13 łanów. W XVII w. był piec smolny. Dnia 7 X 1761 roku starosta borzechowski Aleksander Hilary Potylicki wyłączył z dóbr Bytoni Dąbrowę z Trzechowem /pusto stojące/ i zasiedlił je pod nazwą "Bitońska Dombrowa". Odtąd datuje się powstanie dwóch odrębnych miejscowości: Bytonia i Dąbrowa.

W 1789 roku Bytonia była królewską wsią włościańską – osiedlem wolnych chłopów. Zapewne z tego okresu pozostały do dziś przechwałki starych, rodowitych bytoniaków: Ja pan! Istniały wtedy dwa majątki lemańskie /dzierżawcze/ z 15 dymami.

W latach 1810 - 1850 panowała we wsi epidemia cholery, której ofiarą padło kilkudziesięciu mieszkańców. Pozostał po niej cmentarz pocholeryczny oraz kult patrona od zarazy, św. Rocha, któremu w 1874 roku postawiono figurę przydrożną /postać Rocha została wykonana przez miejscowego snycerza, Michała Szarmacha/.

W wyprawie zbrojnej 1846 roku na garnizon husarów pruskich w Starogardzie wzięli udział między innymi chłopi Walenty Myszkier i Michał Szarmach. Oddziałem chłopów z Bytoni, Sumina i okolic, liczącym około 30 osób, dowodził wtedy 20-letni syn borowego, drobny kupiec, dzierżawca karczm /oberży/ w Bytoni, Jan Edward Mazurowski. Wieczorem 21 lutego 1846 roku w mieszkaniu Wilhelma Wysockiego w Starogardzie odbyła się narada dowódcza, na której złożył Florianowi Ceynowie raport o podprowadzeniu do rogatek miasta trzech czworokonnych sań z ludźmi. 1/



1/ Mazurowski 17 listopada 1847 r. został skazany przez sąd w Berlinie na dożywotnie wiezienie, z którego wybawiła go rewolucja marcowa 1848 r. /Dziś jedna z ulic Starogardu Gd. nosi jego imię/.



Około 1870 roku nastąpiła rozbudowa wsi dzięki budowie pobliskiej kolei żelaznej. Przed I wojną światową był tartak, który w 1914 roku zatrudniał 15 ludzi /zlikwidowany po I wojnie światowej/. Były też dwie niewielkie cegielnie. Dnia 29 stycznia 1920 roku przejęli Bytonię w posiadanie Polski ułani rokitniańscy. W 1931 roku zasiedliło wieś 75 rodzin robotniczych.

W latach międzywojennych panowało bezrobocie, które zmuszało ludzi do corocznych wyjazdów na roboty sezonowe na Żuławy - na teren b. Wolnego Miasta Gdańska. W latach 1934 -1938 działała w Bytoni silna komórka PPS, do której należało 48 członków, w tym 30 z samej wsi. Reprezentowała poglądy skrajnie lewicowe, utrzymując łączność z niezależną Partią Chłopską /ideologicznie związana z KPP/. Organizowała pochody I-majowe przez wieś z czerwonym sztandarem. Przywódcą komórki był Franciszek Walczak, który do 1918 roku przebywał w Westfalii. Był on członkiem lewicowej organizacji „Spartakus". Do Polski przybył po I wojnie światowej. Po wojnie domowej w Hiszpanii /1938 r./ działalność komórki PPS zanikła.



W 1940 roku hitlerowcy dokonali przebudowy autostrady prowadzącej przez wieś. Użyli do tego miedzy innymi kamieni z muru ogradzającego cmentarz pocholeryczny. W latach 1939-1940 okupant wysiedlił z gospodarstw rolnych trzy polskie rodziny, sprowadzając na ich miejsce Niemców. Dnia 6 czerwca 1940 r. w obozie koncentracyjnym w Mauthausen został zamordowany rolnik Władysław Burczyk.



Dnia 6 marca 1945 roku wojska radzieckie wyzwoliły wieś. Po wyzwoleniu powstała komórka PPR. Jej współorganizatorem był wspomniany Franciszek Walczak, prześladowany podczas okupacji przez hitlerowców. Aktywnym członkiem PPR był b. członek bytońskiej organizacji PPS, Władysław Piotrzkowski. W latach 1961 - 1964 powstała klubokawiarnia "Ruchu".



W 1960 roku w Bytoni było 112 budynków mieszkalnych / w 1910 r. - 119, w 1921 r. - 111 , w 1931 r. - 109, w tym 6 przemysłowych i 3 sklepy/ oraz 137 indywidualnych gospodarstw rolnych /1910 r. - 158, w 1931 - 105/.



Szkoła elementarna powstała w pierwszej połowie XIX w. /katolicka/. Budynek szkolny dla dzieci ewangelików /niemieckich/ wybudowano w latach 1970 – 1880. W 1973 roku nauczycielem w szkole katolickiej był Lewangowski /ukończyło ją 8 osób/. Uczestnikiem strajku 1906 roku był m.in. Józef Cichański/. Przed wybuchem wojny była tu trzyklasowa szkoła powszechna, a przy niej biblioteka i koło TOL.



Zabytki i inne ciekawostki

1. Jeszcze na przełomie XIX i XX w. były we wsi chaty drewniane podcieniowe. W chacie Jana Szarmacha jest to dziś /1965 r./ podłoga z ciosanych belek o drewnianych kołkach.

2. Przed I wojną światowa były kaflarnia i warsztat garncarski. Garnki w nim wytaczane miały ludowe ornamenty. Zdunami byli wtedy Sawicki i Stern /twórcy ludowi/.

3. Do 1916 roku zachował się we wsi dziewiętnastowieczny wiatrak drewniany, pobudowany w stylu ludowym.

4. Jeszcze w okresie międzywojennym Bytonia była wsią wybitnie „unternemską” /pochodzi od niemieckiego słowa Unternehmer, co znaczy przedsiębiorca/, jak zresztą wiele innych na Kociewiu, żyjących własnym niejako stylem, doskonale właśnie podpatrzonym na przykładzie tej miejscowości. Otóż na lato masowo robotnicy wyjeżdżali na roboty na Żuławy /pod kierownictwem przedsiębiorcy, tj. unternemera/, a na zimę zasobni w pieniądze wracali do rodzimej Bytoni. W ciągu zimy „zdrowo” popijali w karczmie. Często żony z obiadami przychodziły do karczmy do mężów, nie odmawiając przy tym kielicha. Niekiedy dochodziło w karczmie do bójek, w czasie których zdarzało się, że i policjanta rozbrajano, a potem pito z nim „za pan brat”. Spraw z takich bójek do sądu nie oddawano. Warto dodać, że i dziś /1960 r./ często na zabawach dochodzi do bójek.

Źródło: Józef Milewski, Dzieje wsi powiatu starogardzkiego, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdańsk, 1968 (http://zblewo.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=664&Itemid=33)

-Bytonia_tablea_ludnosc.jpg
Plik ściągnięto 12650 raz(y) 24,13 KB

 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2013-12-25, 10:43   Zdjęcia starych domów w Bytoni

Żródło: http://zblewo.pl/index.ph...ask=view&id=128
Źródło: http://nefre.bikestats.pl...IEDACKIEGO.html

bytonia.jpg
Plik ściągnięto 12632 raz(y) 83,58 KB

Stara Bytonia-portal2.jpg
Plik ściągnięto 12633 raz(y) 66,22 KB

Stara Bytonia-portal1.jpg
Plik ściągnięto 12633 raz(y) 79,72 KB

Stara Bytonia - portal3.jpg
Plik ściągnięto 12633 raz(y) 55,43 KB

 
 
 
Kösternitz 

Pomógł: 6 razy
Wiek: 61
Dołączył: 26 Kwi 2009
Posty: 2282
Skąd: Gdynia
Wysłany: 2014-10-08, 17:49   

Gospoda i szkoła

Aukcyjna - ebay nr. 221568648661.jpeg
Plik ściągnięto 12043 raz(y) 106,9 KB

Aukcyjna - ebay nr. 221568648661_1.jpeg
Plik ściągnięto 12043 raz(y) 100,18 KB

 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2014-12-27, 21:16   Oba budynki jeszcze istnieją - pełnią niestety inne funkcje

Gospoda i Szkoła jako budynki istnieją do dzisiaj, szkoła już nie pełni funkcji edukacyjnej, znajdują się tam mieszkania prywatne, natomiast gospoda jest już tylko domem Państwa Pienschke, w latach 80-90 był tam nawet wzorem ze zdjęcia bar. Jeden i drugi budynek znajduje się przy ulicy Głównej (przy Berlince).
 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-03, 21:07   zagroda Państwa Czapiewskich

zdjęcia
Źródło: http://bibliotekacyfrowa.eu

chałupa robotnicza przy zagrodzie Czapiewskich w Bytoni.jpg
Plik ściągnięto 10998 raz(y) 44,2 KB

Ostatnio zmieniony przez josemiguel 2015-01-03, 21:12, w całości zmieniany 1 raz  
 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-03, 21:08   http://bibliotekacyfrowa.eu

zdjęcie

Chałupa zrębowa, otynkowana - Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10995 raz(y) 42,07 KB

Ostatnio zmieniony przez josemiguel 2015-01-03, 21:12, w całości zmieniany 1 raz  
 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-03, 21:09   http://bibliotekacyfrowa.eu

zdjęcie

Chlew konstrukcji zrębowej XIX w. w zagrodzie Czapiewskiego - Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10997 raz(y) 49,98 KB

Ostatnio zmieniony przez josemiguel 2015-01-03, 21:11, w całości zmieniany 1 raz  
 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-03, 21:10   Źródło: http://bibliotekacyfrowa.eu

zdjęcie

Fragment zagrody Kazimeirza Czapiewskiego - Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10997 raz(y) 27,07 KB

 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-03, 21:11   http://bibliotekacyfrowa.eu

zdjęcie

Stodoła konstrukcji zrębowej z XVIII w. w zagrodzie Czapiewskiego - Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 11042 raz(y) 43,58 KB

 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-11, 11:04   

Źródło: http://bibliotekacyfrowa.eu

XIX wieczny chlew konstrukcji zrębowej w zagrodzie Czapiewskich Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10930 raz(y) 29,85 KB

 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-11, 11:12   

Źródło: http://bibliotekacyfrowa.eu

Stodoła szkieletowa Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10916 raz(y) 51,75 KB

Stodoła Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10916 raz(y) 68,06 KB

Zagroda Czapiewskich Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10916 raz(y) 63,07 KB

XVIII wieczna stodoła konstrukcji zrębowej w zagrodzie Czapiewskich Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10916 raz(y) 70,69 KB

 
 
 
josemiguel 

Dołączył: 25 Gru 2013
Posty: 21
Skąd: Starogard Gdański
Wysłany: 2015-01-15, 22:30   

chlew i stodoła

Chałupa zrębowa, otynkowana 1- Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10811 raz(y) 66,58 KB

Stodoła2 Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10811 raz(y) 82,04 KB

Chlew konstrukcji zrębowej XIX w. w zagrodzie Czapiewskiego4 - Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10811 raz(y) 45,69 KB

Stodoła konstrukcji zrębowej z XVIII w. w zagrodzie Czapiewskiego 4 - Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10811 raz(y) 48,72 KB

Chlew konstrukcji zrębowej XIX w. w zagrodzie Czapiewskiego1 - Bytonia.jpg
Plik ściągnięto 10811 raz(y) 44,73 KB

 
 
 
bartlomiej 

Dołączył: 17 Lut 2015
Posty: 4
Skąd: Bytonia
Wysłany: 2015-02-17, 17:37   

Mam trochę zdjęć Bytoni z wystawy pt."Bytonia dawna i obecna", nad którą pracowaliśmy latem 2005 roku.

Poniżej zamieszczę zdjęcia zrobione przeze mnie na przestrzeni maja i czerwca 2005 r. Jeśli chodzi o starsze zdjęcia to musiałbym poprosić właścicieli o pozwolenie na opublikowanie na www.

P6140055.JPG
"Mała szkoła" - Bytonia, ul. Główna
Plik ściągnięto 10273 raz(y) 103,34 KB

DSC01994.JPG
Bytonia, ul. Główna 34
Plik ściągnięto 10273 raz(y) 70,73 KB

DSC01946.JPG
Bytonia, ul. Dworcowa
Plik ściągnięto 10273 raz(y) 85,49 KB

DSC01941.JPG
Kaplica pw. Św. Rocha - ul. Kasztelańska 1
Plik ściągnięto 10273 raz(y) 38,49 KB

DSC01822.JPG
"Stara szkoła - Bytonia, ul. Szkolna 2
Plik ściągnięto 10273 raz(y) 81,99 KB

 
 
 
bartlomiej 

Dołączył: 17 Lut 2015
Posty: 4
Skąd: Bytonia
Wysłany: 2015-02-17, 17:49   

c.d.

P6140089.JPG
Plik ściągnięto 10265 raz(y) 102,14 KB

P6140093.JPG
Tablica miejscowości od strony Dąbrowy
Plik ściągnięto 10265 raz(y) 94,15 KB

P6140062.JPG
Bytonia, ul. Główna 18
Plik ściągnięto 10265 raz(y) 88,3 KB

P6140056.JPG
Ochotnicza Straż Pożarna
Plik ściągnięto 10265 raz(y) 78,36 KB

P6140059.JPG
stara remiza
Plik ściągnięto 10265 raz(y) 85,64 KB

 
 
 
bartlomiej 

Dołączył: 17 Lut 2015
Posty: 4
Skąd: Bytonia
Wysłany: 2015-03-27, 00:08   

Filmik z otwarcia Klubu Rolnika w Bytoni - 1985? rok

część pierwsza

Niebawem opublikuję kolejne części
 
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Nie możesz załączać plików na tym forum
Możesz ściągać załączniki na tym forum
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group

Partnerzy WFG

ibedeker.pl